Uw vennootschap, of toch niet? Over de verhouding tussen vennootschapsaandelen en het huwelijk.

Aandelen kunnen worden verkregen met eigen gelden, of verkregen worden ingevolge erfenis of schenking. Deze aandelen blijven, ook bij verkrijging tijdens het huwelijk eigen.

Aandelen verkregen met gemeenschappelijke gelden, worden eveneens vermoed gemeenschappelijk te zijn. Meerwaarden volgen het statuut van de aandelen en zijn dan ook eigen of gemeenschappelijk. Vruchten (zoals dividenden) zijn strikt genomen gemeenschappelijk. Hiervan kan u afwijken bij huwelijksovereenkomst.  

De kwalificatie van een goed als hetzij eigen hetzij gemeenschappelijk, biedt evenwel voor een aantal goederen nadelen.

Dit is het geval indien een echtgenoot een titularis is van een recht (titre) dat inherent aan zijn persoon verbonden is (bijvoorbeeld omwille van redenen van kwalificatie dan wel het intuitu personae-karakter), terwijl de vermogenswaarde (finance) van dit goed tot het gemeenschappelijk vermogen dient te behoren.

De opsplitsing tussen titre en finance is een techniek om, de principes van het wettelijk stelsel indachtig, deze hoogstpersoonlijke rechten te verzoenen met een de vermogenswaarde waarop de gemeenschap aanspraak kan, en principieel hoort maken. Een te strikte tweedeling tussen compleet eigen dan wel compleet gemeenschappelijke goederen in het wettelijk stelsel zou immers tot onbillijke situaties leiden.

De wetgever erkent al geruime tijd de noodzaak om vennootschappen op bestuursniveau te beschermen tegen huwelijksrechtelijke onenigheid. Onder het wettelijk stelsel geldt immers het concurrentieel (gelijktijdig) bestuursrecht van beide echtgenoten.

Daardoor ontstond het risico dat de echtgenoot zich zou mengen in de interne besluitvorming van de vennootschap van de echtgenoot-aandeelhouder. Daarnaast kon die echtgenoot na ontbinding van het huwelijk aanspraken maken op een deel of zelfs het geheel van het aandelenpakket van de echtgenoot-aandeelhouder, wat met name bij echtscheiding tot complicaties leidde (zeker wanneer statuten of aandeelhoudersovereenkomsten het gesloten karakter van de vennootschap niet waarborgden).

Om aan de voorgaande perikelen tegemoet te komen, heeft de wetgever een apart statuut gecreëerd voor bepaalde vennootschapsaandelen, mits voldaan wordt aan een aan de onderstaande voorwaarden. 
De regeling m.b.t. vennootschapsaandelen vereist op basis van drie cumulatieve voorwaarden dat het moet gaan om:

1. Vennootschapsaandelen die minstens voor de helft zijn verkregen met gemeenschapsgelden, 
2. Op naam van één van de echtgenoten moeten zijn ingeschreven,
3. En:
   • hetzij om een vennootschap die onderworpen is aan wettelijke of statutaire regels, of overeenkomsten tussen vennoten, die de overdracht van aandelen beperken
   • hetzij om een vennootschap waarin enkel die echtgenoot zijn professionele activiteit als bestuurder of beheerder uitoefent.

Mits voldaan aan alle bovenstaande voorwaarden, spreekt men niet over aandelen die eigen dan wel gemeenschappelijk zijn, maar aandelen waarvan de titre bij de titularis van de aandelen ligt, en de finance in de huwgemeenschap terecht komt. 

De aanschaf van de aandelen dient minstens voor de helft te hebben plaatsgevonden met gemeenschappelijke middelen uit de huwgemeenschap. Indien de echtgenoten voor de aanschaf van deze aandelen deels eigen middelen hebben aangewend, dan is een vergoeding verschuldigd aan het eigen vermogen (op basis van artikel 2.3.44-2.3.45 BW).

Aandelen zijn eigen indien deze op naam van één echtgenoot staan (op aandeel-per-aandeel basis).

Aandelen zijn gemeenschappelijk indien aandelen op naam van beide echtgenoten staan ingeschreven (dus met twee aandeelhouders per aandeel).
Het zou daarnaast aan beide echtgenoten zijn toegelaten om in dezelfde vennootschap “eigen” aandelen te bezitten, die telkens uitsluitend op de naam van één van  beide echtgenoten inschreven staan (bijvoorbeeld de ene echtgenoot houdt 30 aandelen aan, de andere 20, van een totaal aan 50 aandelen in de vennootschap).

Het komt ons persoonlijk voor dat in de (notariële) praktijk men zelden wordt geconfronteerd met aandelen die op naam van beide echtgenoten staan ingeschreven (dus twee aandeelhouders per aandeel). Steeds bestaat het aandeelhouderschap, zelfs indien men het beroep gezamenlijk uitoefent in dezelfde vennootschap, uit aandelen die vrijwel altijd in eigen naam worden aangehouden, zij het in voorkomend geval wel voor een gelijk percentage van de totaliteit van de aandelen.

Het moet gaan om aandelen van een vennootschap die “besloten” is, of waarin de echtgenoot zijn professionele activiteit als bestuurder of beheerder uitoefent (slechts in dergelijke rollen vervult de echtgenoot een functie van leiding en bestuur, waarvoor huwelijksvermogensrechtelijke bescherming verantwoord is). Enkel deze echtgenoot, en niet de andere is in deze vennootschap actief. Is de andere echtgenoot ook actief, dan is er volgens de wetgever geen reden om het onderscheid tussen titre en finance te hanteren. In dat geval zijn de aandelen die met gemeenschapsgelden zijn verkregen, immers gemeenschappelijk.

Een “besloten” vennootschap een vennootschap waarin er, wettelijk, statutair of conventioneel, regels zijn die de overdracht van de aandelen beperken (bijvoorbeeld een goedkeuringsclausule, een recht van voorkeur voor bestaande aandeelhouders, een vervreemdingsverbod aan bepaalde personen, maar ook de vereiste van een bepaalde verdienste, anciënniteit, diploma, … waar de andere echtgenoot dan wel aan zou voldoen). In dergelijke gevallen is het verantwoord dat de werking van deze vennootschapsrechtelijke regels niet worden gehinderd door de werking van huwelijksvermogensrechtelijke regels die hier geen voorrang horen te krijgen, omdat de vennootschapsbelangen hier zwaarder wegen dan de belangen van de mede-echtgenoot van de titularis van de aandelen. 

De aandelen worden, in het kader van vereffening en verdeling, in de te verdelen boedel gewaardeerd op het tijdstip van ontbinding van het stelsel, en niet op het tijdstip van verdeling van de vermogenswaarde van de vennootschapsaandelen. De aandelen komen van rechtswege terecht in de kavel van de echtgenoot-aandeelhouder.

Deze bepaling zorgt ervoor dat elke echtgenoot vanaf het tijdstip van ontbinding de exclusieve rechten op zijn of haar eigen beroepsinkomsten terugwint. De huwgemeenschap houdt immers op te bestaan na de ontbinding, en bijgevolg vervalt dus ook het recht op inkomsten. Meer of minderwaarden worden gedragen door de echtgenoot-aandeelhouder.

BAAKN begeleidt ondernemers die duidelijkheid willen over de kwalificatie, waardering en verrekening van vennootschapsaandelen binnen het huwelijk. Met een doordachte afstemming tussen statuten, aandeelhoudersovereenkomst en huwelijkscontract zorgt BAAKN voor rust, voorspelbaarheid en juridische zekerheid.